Je winst stijgt, maar het voelt niet als vooruitgang. Er blijft minder ruimte over dan je op basis van het resultaat zou verwachten. Investeringen voelen zwaarder, buffers groeien niet mee en privé-opnames vragen meer afweging dan voorheen. Dat is geen toeval. Het betekent meestal dat je bedrijf winst maakt op papier, terwijl de daadwerkelijke ruimte afneemt. Kosten, investeringen en timing zijn uit elkaar gaan lopen. Het resultaat oogt gezond, maar het verhaal erachter klopt niet meer.
Schijnwinst ontstaat wanneer cijfers technisch kloppen, maar economisch onvoldoende vertellen. Winst laat zien wat er is gebeurd, niet of je bedrijf ruimte opbouwt voor wat er komt. Als je winst stijgt maar je ruimte niet, stuur je op cijfers die vooral laten zien wat er was, niet wat er komt.
Inhoudsopgave
Waarom winst als stuurgetal steeds minder betrouwbaar wordt
De afgelopen jaren hebben het speelveld structureel veranderd. Kosten zijn blijvend omhooggegaan, contracten zijn aangepast en loonstijgingen blijken geen tijdelijke correctie, maar een nieuw uitgangspunt. Veel ondernemers hebben daarop geanticipeerd met hogere tarieven, efficiënter werken en scherpere kostenbewaking. Dat was logisch en noodzakelijk.
Toch klopt de rekensom steeds vaker niet. Dat komt doordat winst sneller misleidt dan vroeger. Inflatiecijfers vlakken af, maar jouw bedrijf draait niet op gemiddelden. Het draait op je loonlijst, je inkoopafspraken, je vaste lasten en het moment waarop geld binnenkomt en weer vertrekt.
Daar ontstaat de vertekening. Je cijfers kijken terug, terwijl je kosten al vooruitlopen.
De stille optelsom achter schijnwinst
Schijnwinst ontstaat zelden door één duidelijke oorzaak. Het is bijna altijd een combinatie van ontwikkelingen die elkaar versterken.
Kosten blijven hoog. Lonen, huur, energie en software keren niet terug naar het niveau van een paar jaar geleden. Tegelijk lopen afschrijvingen achter op de economische werkelijkheid. Je schrijft af op prijzen van toen, terwijl je straks vervangt tegen prijzen van nu.
Daarbovenop slokt groei vaak geld op. Meer omzet betekent meer voorraad, meer openstaande facturen en een hogere btw-druk. Het gevolg is dat je resultatenrekening er netjes uitziet, terwijl je kasruimte langzaam krimpt. Dat verschil wordt zichtbaar zodra je verder kijkt dan het resultaat alleen.
Hoe schijnwinst je dagelijkse keuzes langzaam onder druk zet
Schijnwinst kondigt zich niet luid aan. Het zit niet in één groot moment, maar in een reeks kleine beslissingen. Je stelt investeringen uit, niet omdat ze onnodig zijn, maar omdat het financieel ‘even niet lekker voelt’. Je twijfelt bij prijsverhogingen, terwijl je weet dat je kosten al geruime tijd zijn gestegen. En je ziet dat de winst hoger is dan vorig jaar, maar merkt tegelijk dat de buffer nauwelijks meegroeit.
Dat zorgt voor een continue spanning in het ondernemen. Niet omdat het slecht gaat, maar omdat elke keuze net wat meer weegt dan zou moeten. Wat vaak voelt als ‘hoe ondernemen nu eenmaal gaat’, blijkt in de praktijk het gevolg van sturen op resultaat zonder vooruit te rekenen.
Waarom slimme ondernemers hier toch steeds opnieuw intrappen
Schijnwinst is zelden het gevolg van slechte beslissingen. Juist ondernemers die hun zaakjes goed op orde hebben, lopen hier tegenaan. Dat komt doordat winst jarenlang een betrouwbaar stuurgetal was. Als het resultaat klopte, klopte het bedrijf.
Die logica werkt steeds minder. Kosten verschuiven structureel, investeringen worden duurder en timing wordt belangrijker dan ooit. Toch rekenen veel bedrijven onbewust nog met aannames uit een andere periode. Met prijsmodellen, marges en buffers die ooit logisch waren, maar dat nu niet meer zijn.
Daar zit de valkuil. Niet in onkunde, maar in vertrouwen op cijfers die hun voorspellende waarde deels hebben verloren.
Schijnwinst inzichtelijk maken in je eigen cijfers
Schijnwinst wordt niet zichtbaar met extra administratie, maar door andere vragen te stellen.
Niet alleen hoeveel omzet je draait, maar wat er per uur, per klant of per product overblijft. Niet één keer per jaar, maar periodiek.
Leg het resultaat naast de cashflow en kijk waar het geld vastzit. In debiteuren, in voorraad of in de timing van belastingen. Bekijk afschrijvingen kritisch en stel jezelf de vraag wat vervanging straks echt kost. Niet boekhoudkundig, maar economisch.
Zonder deze vragen blijft schijnwinst onzichtbaar, tot het moment waarop het begint te knellen.
Een rekenvoorbeeld dat verdacht veel lijkt op de praktijk
Stel dat je bedrijf € 120.000 winst maakt. Dat voelt comfortabel. Op basis daarvan verwacht je ruimte om te investeren, af te lossen en privé op te nemen.
Maar kijk wat er in hetzelfde jaar gebeurt. Je debiteuren lopen op met € 40.000. Dat geld heb je wel verdiend, maar nog niet ontvangen. Je voorraad groeit met € 25.000. Dat is omzet in wording, maar het geld zit vast in spullen. Daarnaast los je € 30.000 af op leningen. Dat raakt je liquiditeit, maar niet je winst. Daarbovenop komen piekbetalingen voor btw en loonheffingen.
Onder de streep verdwijnt er in dit voorbeeld ruim € 95.000 aan liquiditeit, terwijl je resultaat € 120.000 winst laat zien. Op papier verandert er niets. In de praktijk blijft er weinig ruimte over.
En dan zijn toekomstige vervangingsinvesteringen nog niet eens meegenomen. Die komen later, maar drukken wel degelijk op de ruimte die je vandaag denkt te hebben. Zo wordt zichtbaar waarom winst maken iets anders is dan financiële rust.
Sturen op ruimte in plaats van op winst: de keuze die rust geeft
Schijnwinst vraagt niet om harder werken of nóg meer omzet najagen. Het vraagt om scherper kijken en om het besef dat winst een signaal is, geen eindpunt.
Wie ruimte wil houden, kijkt verder dan de resultatenrekening. Die kijkt naar echte marges, naar cashflow en naar wat investeringen straks werkelijk kosten. Die baseert prijsbeslissingen niet op wat al gebeurd is, maar op wat eraan komt. En die maakt ten minste één scenario voor als het tegenzit, niet uit angst, maar om overzicht te houden.
Een paar fundamentele vragen brengen daarbij meer helderheid dan welke rapportage ook:
- Verdienen we geld, of schuiven we het probleem vooruit?
- Kan dit bedrijf zichzelf over een paar jaar nog vervangen tegen de prijzen van dan?
- Wordt onze winst vandaag gefinancierd door de toekomst?
Schijnwinst is geen fout in je administratie. Het is informatie. De vraag is alleen wat je ermee doet. Blijf je sturen op cijfers die vooral terugkijken, of gebruik je ze om ruimte te bouwen voor de toekomst? Wie dat verschil begrijpt, onderneemt met meer rust en maakt betere keuzes.